28 stycznia 2026 roku Komisja Prawna Parlamentu Europejskiego (JURI) przyjęła zdecydowaną większością głosów (17 za, 3 przeciw i 2 wstrzymujące się) sprawozdanie posła Axela Vossa w sprawie praw autorskich i generatywnej sztucznej inteligencji. Dokument w praktyce wyznacza kierunek, w jakim Unia Europejska chce ułożyć relacje pomiędzy rynkiem AI a twórcami treści. Raport europosła Vossa trafi w najbliższym czasie na obrady plenarne i zostanie poddany pod głosowanie (najprawdopodobniej podczas sesji w dniach 9 – 12 marca).

Raport nie ma, oczywiście, charakteru wiążącego, ale prezentuje stanowisko PE, które musi zostać wzięte pod uwagę podczas zaplanowanej w tym roku rewizji dyrektywy DSM, która wprowadziła m.in. prawa pokrewne dla wydawców prasy. Zatem istotne jest, by dokument zawierał jak najsilniejsze postulaty, wzmacniające prawa autorskie.

JURI przyjęło wiele postanowień, o które postulowały europejskie organizacje wydawców EMMA/ENPA. W szczególności w sprawozdaniu mówi się o tym, iż musi istnieć pełna transparentność i twórcy treści muszą otrzymywać sprawiedliwe wynagrodzenie za wszelkie wykorzystanie ich treści związane ze sztuczną inteligencją. Stwierdza się także, iż obecne prawo autorskie jest niewystarczające, by zapewnić licencjonowanie i przeciwdziałać naruszeniom.

Posiadacze praw, tacy jak wydawcy prasy, muszą mieć pełną kontrolę nad cyfrowym wykorzystaniem swoich treści. Raport wzmacnia tu stanowisko, zgodnie z którym uprawnieni muszą mieć realną możliwość wyłączenia swoich treści z użycia przez modele językowe. Mechanizm opt-out powinien być prosty i skuteczny. W związku z tym, w prawie UE należy wprowadzić domniemanie, że treści zostały wykorzystane przez generatywną sztuczną inteligencję i to dostawca systemów AI będzie musiał udowodnić, iż tak nie jest (przeniesienie ciężaru dowodu na dostawcę systemów AI).

Raport potwierdza też podejście oparte na zasadzie „human authorship”, czyli treści stworzone wyłącznie przez systemy AI nie powinny korzystać z ochrony prawa autorskiego.

W raporcie podkreśla się, iż nieuzasadnione praktyki firm zajmujących się sztuczną inteligencją mogą skutkować dostarczaniem produktów i usług, które bezpośrednio i nieuczciwie konkurują z produktami i usługami posiadaczy praw, m.in. poprzez nielegalne preferowanie własnych produktów przez tzw. strażników dostępu (gatekeepers). Zauważa się także, iż dobrowolne licencjonowanie stanowi podstawę sukcesu sektorów kreatywnych.